Küçük Menderes’i sanayi ve bilinçsiz tarim ilaçlari zehirledi

Aritma sistemi olmayan ya da sistemi çalistirilmayan sanayi tesisleri; tarimda hatali gübre ve hatali su kullanimlari nedeniyle ovamiza ismini veren Küçük Menderes hizla kirleniyor.

TORBALI'DA çevre sorunu her gün biraz daha büyüyor. Yeralti sulari ve topragin kirlendigi üniversitelerce tescillendi. Özellikle son 10 yildir artik neredeyse damacana su girmeyen ev kalmadi gibi. Fetrek ve Çevlik çaylarindan kimyasal atik akiyor. Bu durumla ilgili son dönemde Izmir, Torbali ve Selçuk Belediyelerinden 'Kurtarma girisimleri' olsa da, Menderes'te geri dönülemez bir 'kirlilige' ulasildigi kabul ediliyor. Aritma sistemi olmayan ya da sistemi çalistirilmayan üstelik çok su tüketen sanayi tesisleri; tarimda hatali gübre ve hatali su kullanimlari nedeniyle Küçük Menderes hizla kirleniyor. Bu atik sular yeralti sularina karisarak gelecegi de tehdit etmekte. Bölgedeki kuyu ve artezyenlerden yapilan sulamalar tarim alanlarinda toprak zehirlenmelerine de yol açmakta.

YÖRENIN TEK AKARSUYU: MENDERES
TORBALI'DAN geçen iki önemli fakat küçük akarsu oldugu bilinir. Bunlardan biri batidan geçen Çevlik Çayi, digeri de dogudan ve Gurgur dagi eteginden Selçuk'a dogru ilerleyen ve Küçük Menderes'e dökülen Fetrek Çayi. Yörenin tek akarsuyu Küçük Menderes nehri ve bu akarsuyun kollari olan Fetrek ve Çevlik çaylaridir. Uzunlugu 175km, havza alani yaklasik 6900km²'dir. Küçük Menderes, Kiraz, Beydag, Bayindir, Tire, Torbali ve Selçuk ilçelerinin topraklarindan geçerek denize ulasmaktadir.

CAN SUYUYDU, SIKYET KAYNAGI OLDU

OVAMIZA ismini veren nehir kurumadan önce onu besleyen yüzlerse çay ve küçük derenin kurudugunu gördük. Peki, nasil kurudular? 'Adam diksen biter' denilen topraklara beton binalar, dev fabrikalar yükselirken, bir dönem ilçe halkinin yüzme ögrendigi, balik tuttugu nehirlerden simdi zehir akiyor. Geçmiste içinden geçtigi bölgelerde 'can suyu' kabul edilen bu nehir ve kollari simdi bölge halkinin 'kötü kokuyor' sikayeti ile aniliyor. Ve, aslinda hayat suyu olan bu nehirlerden simdi 'tarimsal sulama' bile yapilmasi yasaklanmis durumda. Küçük Menderes'de çevre kirliligi önemli ölçüde nehir yatagina komsu ilçelerdeki sanayi atiklari ve evsel atiklar ile bilinçsiz kullanilan zirai tarim ilaçlarindan kaynaklanmakta. Sanayi tesislerinden aritilmadan birakilan agir metaller ve kimyevi maddelerden olusan atiklari karisiyor. Nehrin tasidigi atiklarla burada yasayan binlerce levrek, kefal, sazan ve yilan baligi gibi deniz canlilarin günden güne azalirken, kirlenen Pamucak denizindeki yasam ortami da giderek bozulmaya basladi.

EVSEL VE FABRIKA ATIKLARI

KIRLILIGIN yogun olarak evsel atiksulardan, özellikle tekstil, metal, maden, zeytinyagi, süt ve süt ürünleri vs. endüstri tesislerinden ve tarimsal faaliyetlerden (ilaçlama, gübreleme ve drenaj sulari) kaynaklandigi anlasilmaktadir. Özellikle toplam fosfor, nitrit ve nitrat degerlerinin yüksek olmasi; nehir suyunda ötrofike bir durum oldugunun göstergesi. Bu durum havzada yogun olarak yapilan tarimsal faaliyetlere ve bilinçsiz asiri gübre kullanimiyla açiklanabilir.  Inorganik kirliligin kaynaktan itibaren sanayi bölgelerinde daha fazla oldugu, küçük sanayi sitelerinin de önemli kirletici etken olusturdugu tespit edilmistir. Havzada yogun olarak bulunan mevsimlik zeytinyagi tesisleriyle süt ve süt ürünleri (mandiralar) de organik kirliligi önemli ölçüde artirmakta. Ayrica Fetrek Çayi civarindaki büyük ölçekli sanayi kuruluslari, mermer isletmeleri, tekstil fabrikalari, gida fabrikalarinin atiklari nehirlerin suyunun rengini bile degistirecek ölçüde kirlilige neden oluyor.

FETREK VE ÇEVLIK NEREDEN BESLENIYOR?

Fetrek Çayi, 5060 yil önce yilin 10 ayi akar durumdaydi. Nif Dagi ve Kemalpasa'ya bagli Visneli civarindaki kaynaklarla beslenir, Nif Dagi yagmurlarinin akinti noktasi olurdu. Asiri yagmurlarda taskin yapar hatta simdiki saglam yapisina yakin bir yapidaki önemli Çaybasi köprüsünü yiktigini bile bilinmektedir. Çevlik Çayi Ayrancilar civarindan beslenir. Belli ölçüde AyrancilarYazibasiKusçuburun yagmur akislarini daha güneyde ÖzbeyYeniköyAhmetli yagmur akislari ile birlestirip en uç noktada Cellatgölü'nün suyunu da alan Menderes'e ulasir. Torbali, merkezinde ise 5 önemli dere akintisi bu çaylardan yalnizca Çevlik'e ulasir. Öte yandan dogudan güneye inen Fetrek Çaybasi ve civarinda yeni pisliklerle daha öncesinde Torbali fabrikalarinin zehirleri ile beslenerek Saglik önlerinde Menderes'e dogru yönelmektedir. Anlasilacagi gibi hem Çevlik hem Fetrek bütün pisliklerini Saglik Tulum arasi eski Izmiryolu civarindan K.Menderes nehrine boca etmektedir. K. Menderes, 6,5 km ilerisinde Pamucak'a bosalmaktadir.

YARIN: Universitelere ne dedi?